POLISH VERSION BELOW
Faculty of Education, University of Warsaw,
Polish Phenomenological Association,
Institute of Philosophy and Sociology, Polish Academy of Sciences,
Ignatianum University in Cracow
invite you to submit papers for
24th CONFERENCE OF THE POLISH PHENOMENOLOGICAL ASSOCIATION
The Phenomenon of Evil
Warsaw, Staszic Palace, November 27-29, 2025
The concept of evil has always been present in philosophical discourse as a counterpart to good. It is understood as either its opposite, its absence, or its underlying condition. The concept of radical evil, rooted in human nature, was introduced to modern philosophy by Immanuel Kant. This enabled the traditional question 'Unde malum?' to be transformed into a question about what constitutes radical evil. Alongside the problem of evil in ontology, ethics, politics and aesthetics, contemporary philosophy has revisited the Socratic question of the relationship between evil and knowledge. This has raised concerns, as Zygmunt Bauman puts it, that 'the diabolical is intelligent', and has led to the recognition of the inherent dialectic in the concept of 'Enlightenment'.
At the same time, it could be argued that, unlike contemporary literature, modern philosophy was primarily influenced by the philosophers of suspicion: Friedrich Nietzsche and Sigmund Freud. Until the second half of the 20th century, the concept of evil was replaced by ideas that were less associated with traditional religious connotations. Philosophy shifted its focus to violence and predicted the collapse of the modern world, replacing the concept of evil with new notions. The concept of evil seemed redundant until the tragedies of Auschwitz and Hiroshima. In the 1960s, it became apparent that a philosophy devoid of the concept of evil was powerless to address these atrocities. The problem of evil returned to philosophy, in part thanks to Hannah Arendt and her term 'the banality of evil', which she coined to demonstrate the shallow basis of extreme and unprecedented evil.
Like Arendt in the 1960s, the conference organizers believe that the problem of evil in the third decade of the 21st century is of urgent relevance and cannot be confined to religious reflection. However, it can be approached and described in various ways, depending on the context. For example, evil can be conceptualized not only in the way Arendt captures it, but also as the absence of good. The latter can be interpreted as being entangled in ontology as conceived by Martin Heidegger, Emmanuel Levinas and Józef Tischner. Alternatively, it can be considered as 'epiphanic evil', as described by Cezary Wodziński. Evil can also be seen as a blind spot in language: a gap between words into which individual words fall, losing their ability to come together and create meaning. This approach can be contrasted with Susan Neiman's concept of evil. Neiman assumes that evil cannot be defined; however, she believes that the responsibility of the humanities remains to describe its various manifestations. Contrary to Wodziński’s view, these cannot be reduced to a single denominator.
From Augustine to Gottfried Wilhelm Leibniz and Georg Wilhelm Friedrich Hegel, philosophers sought to defend the idea of a creator of the world. However, since the
Enlightenment, the concepts of natural and moral good have become separated, as demonstrated by Marquis de Sade and Nietzsche. Neiman, who was mentioned above, concludes that the present day is dominated by two philosophical attitudes. The first, from Jean-Jacques Rousseau to Arendt, emphasizes that morality requires us to try to make evil intelligible by grasping its manifestations in concepts. The second, from Voltaire to Theodor Adorno, insists that this is not only impossible, but also that it should not be done precisely because of morality.
The complexities of the contemporary world give rise to questions about evil. We would therefore like to consider it within various humanistic contexts, such as philosophy, culture and pedagogy, in order to address both its essence and its manifestations. The phenomenon of evil is indelibly linked to philosophical discourse and constantly manifests itself in changing historical and social contexts, resulting in various phenomenological descriptions. Our primary interest lies in the broadly understood phenomenological perspective and the perspective of cultural philosophy. Nevertheless, we are also interested in the perspectives of other social sciences and humanities, particularly the pedagogical and cultural studies, especially in relation to the philosophy of education (education in the face of evil and evil in education).
We want to ask questions about how we can think about evil today, how we can deal with it, survive it and perhaps even overcome it, even though, as Paul Celan writes in his most famous poem, “black milk of morning we drink you evenings …”.
We accept submissions of papers in English, French or German.
Those interested in actively participating in the conference are kindly requested to send their application, including the title of their presentation and an abstract of no more than 500 words, to ptfen@ifispan.edu.pl by September 30, 2025,
Please note that papers will be presented in situ only.
Conference fee:
First deadline: 15 October 2025. Fees: PLN 500 for Polish participants and EUR 130 for foreign guests.
For members of the Polish Phenomenological Association: PLN 400 (EUR 100)
PhD students: PLN 350 (EUR 80)
Second deadline: 1 November 2025. Fees: PLN 600 for Polish participants and EUR 150 for foreign guests.
Members of the Polish Phenomenological Association: PLN 500 (EUR 130)
PhD students: PLN 400 (EUR 100)
POLSKIE TOWARZYSTWO FENOMENOLOGICZNE | KRS: 0000116874 | NIP: 5252636579
00-330 Warszawa, ul. Nowy Świat 72 p. 233 REGON: 01559606000000
e-mail: ptfen@ifispan.edu.pl | https://ptfen.org.pl Nr konta: 80 2530 0008 2090 1040 4548 0001 (Nest Bank)
––––––
Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego
Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne
Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
oraz Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
zapraszają do nadsyłania zgłoszeń na
XXIV MIĘDZYNARODOWĄ KONFERENCJĘ POLSKIEGO TOWARZYSTWA
FENOMENOLOGICZNEGO
Fenomen zła
Warszawa, Pałac Staszica, 27-29 listopada 2025 r.
Zło to kategoria obecna w dyskursie filozoficznym od zawsze, stanowiąc pendant dla dobra, i jest rozumiane bądź to jako jego przeciwieństwo, bądź to jako jego brak, bądź to nawet jako jego warunek. Wprowadzone przez Immanuela Kanta do filozofii nowożytnej pojęcie zakorzenionego w naturze ludzkiej zła radykalnego umożliwiło przekształcenie tradycyjnego pytania unde malum? w pytanie o to, co radykalnie złe. Obok zła jako problemu z obszaru ontologii, etyki, polityki lub estetyki, filozofia współczesna podjęła na nowo sokratejski problem relacji pomiędzy złem a wiedzą, wzbudziła niepokój, związany z tym, że - mówiąc słowami Zygmunta Baumana - „diaboliczne jest inteligentne”; dostrzegła więc dialektykę wpisaną w pojęcie „oświecenia”.
Jednocześnie można powiedzieć, że w filozofii nowoczesnej (w przeciwieństwie do współczesnej literatury), przede wszystkim pod wpływem filozofów podejrzeń, Fryderyka Nietzschego i Zygmunta Freuda, aż do II. poł. XX wieku, pojęcie zła ustąpiło miejsca innym, mniej powiązanym z tradycyjnymi konotacjami religijnymi: filozofia koncentrowała się na przemocy, wieszczyła upadek cywilizacji, zmierzch człowieka, zajmowała się popędem śmierci, etc. Pojęcie zła wydawało się już zbędne, aż do tragedii Auschwitz i Hiroszimy. W latach 60. XX wieku okazało się jednak ostatecznie, że filozofia pozbawiona pojęcia zła jest bezradna wobec tych wydarzeń. “Zło” do filozofii powróciło, między innymi za sprawą Hannah Arendt, i ukutego przez nią terminu “banalność zła”, mającego pokazywać płytkie podłoże fenomenu ekstremalnego, bezprecedensowego zła.
Organizatorzy konferencji przyjmują, podobnie jak Arendt w latach 60. XX wieku, że problem zła w III dekadzie wieku XXI jest paląco aktualny i że nie da się go zredukować do refleksji religijnej. Można natomiast ujmować go na rozmaite sposoby, próbować go opisać, uwzględniając bardziej lub mniej konkretne konteksty: nie tylko zło w ujęciu Arendt, ale również zło jako brak dobra, można interpretować jako uwikłane w ontologię, a tym samym w bycie, o czym pisali Martin Heidegger czy Emmanuel Levinas i Józef Tischner, lub jako zło epifaniczne opisane przez Cezarego Wodzińskiego. Okazuje się ono też dziurą w języku, przerwą między słowami, otchłanią, w które wpadają poszczególne słowa, przestając już zbliżać się do siebie i tworzyć sensy. Można przeciwstawić temu podejściu koncepcję zła Susan Neiman, która zakłada, że zła nie da się zdefiniować, ale zadaniem humanistyki pozostaje opis różnorodnych fenomenów zła, których, wbrew Wodzińskiemu, nie da się sprowadzić do jednego mianownika.
Filozofowie od Augustyna, przez Gottfrieda Wilhelma Leibniza do Georga Wilhelma Friedricha Hegla starali się bronić idei stwórcy świata, niemniej jednak od oświecenia przez Markiza de Sade’a po Nietzschego widzimy oddzielanie się koncepcji dobra naturalnego i moralnego. Wspomniana wyżej Neiman dochodzi do wniosku, że współczesność zdominowana została przez dwie filozoficzne postawy. Pierwsza z nich, od Jeana-Jacquesa Rousseau do Arendt, podkreśla, że moralność wymaga, abyśmy starali się uczynić zło inteligibilnym, uchwycić je w pojęcia, zajmując się jego przejawami; druga, od Woltera do Theodora Adorna, podkreśla, że nie tylko nie da się tego uczynić, ale też, z uwagi na moralność właśnie, nie należy tego robić.
Nasza współczesność, skomplikowana i wieloaspektowa, implikuje pytania o zło, dlatego chcielibyśmy zaproponować rozważenie go w rozmaitych kontekstach humanistycznych: filozoficznym, kulturoznawczym i pedagogicznym, podejmując problem dotyczący zarówno jego istoty, jak i przejawów. Fenomen zła okazuje się bowiem nieusuwalny z dyskursu filozoficznego i nieustająco przejawia się w zmieniających się historycznie i społecznie kontekstach, dając asumpt do rozmaitych fenomenologicznych opisów. Interesuje nas zatem przede wszystkim szeroko rozumiana perspektywa fenomenologiczna, perspektywa filozofii kultury, ale także perspektywa innych nauk społecznych i humanistycznych, ze szczególnym naciskiem na perspektywę pedagogiczną i kulturoznawczą, w szczególności związaną z filozofią edukacji (edukacja wobec zła i zło w edukacji).
Chcemy tu postawić pytania o to, jak dziś można o złu myśleć, jak można się z nim mierzyć, jak je przetrwać, być może o to, jak je pokonać, mimo że nieustająco, jak pisze w swoim najbardziej znanym poemacie Paul Celan „czarne mleko poranku pijemy je wieczór”...
Zgłaszanie referatów w języku angielskim, francuskim lub niemieckim.
Wszystkich zainteresowanych czynnym udziałem w konferencji prosimy o przysłanie zgłoszenia, zawierającego tytuł wystąpienia i abstrakt (maksymalnie 500 słów) do 30 września 2025 roku na adres ptfen@ifispan.edu.pl
Referaty będą wygłaszane WYŁĄCZNIE stacjonarnie.
Opłata konferencyjna:
I TERMIN: 15 października 2025: 500 zł, goście zagraniczni - 130 euro
Członkowie PTFen: 400 zł/100 euro
Doktoranci: 350 zł/80 euro
II TERMIN: 1 listopada 2025: 600 zł, goście zagraniczni – 150 euro
Członkowie PTFen: 500 zł/130 euro
Doktoranci: 400 zł/100 euro
Wydarzenie objęte jest patronatem honorowym Rektora Uniwersytetu Warszawskiego.
POLSKIE TOWARZYSTWO FENOMENOLOGICZNEKRS: 0000116874 | NIP: 5252636579
00-330 Warszawa, ul. Nowy Świat 72 p. 233 REGON: 01559606000000
e-mail: ptfen@ifispan.edu.pl | https://ptfen.org.plNr konta: 80 2530 0008 2090 1040 4548 0001 (Nest
Bank)